Raammisoo

Kitaaba Haaraa

Abdurashiid Abdurahmaan irraa | Adooleessa 19, 2012

Raammisoon kitaaba asoosamaa kan seenaa-rratti hundaawe. Nama Oromiyaa Bahaa keessatti sirna garbummaa Habashaa jalatti dhalate irratti bu’ureeffamee, amna jiruu abbaa seenaa hordofuun, haala jireenya isaa keessatti mudate asoosamaan odeeysa. San keessa, akkaataa hawaasni Oromiyaa, keesaa huu kan Bahaa, gabrummaa Habashaa jalatti itti kufe hima. Haala caphiinsaa keessatti, gadadoo hawaasa Walloo fii Tuulamaa irraan gayamee fii yakka Harma muraa Aanolee tuttuqee, galaafannaa Calii Calanqoo bal’inaan ibsa. San malees, umrii bulchiinsa isaa dheereeffachuuf ijibbaata godhuun, dhibdee diinni hawaasa Oromiyaa irraan gaye odeessa. Namoota yaroo adda addaatti mootummaa fii nafxanyoota isaa tiin galaafataman maqaa dhadhawa.

Waan sirni gabrummaa Habashaa hawaasa Oromiyaa mude malees, Raammisoon, diddaa gabrummaa-tiif finciloota godhaman hihima. Sanii waliin, seenaa gootota yaroo adda addaatti naannoo gara-garaatti diina-rratti fincilan seenaaf if baasa. San bira kutee, akkaataa qabsoon bilisummaa Oromiyaa naannoo Bahaatti hidda itti godhachuu dandeesse gabaasa. Kanaa waliin, qabsoo bilisummaa Oromiyaa bu’ureeysuuf qabsaawota yaroo hamaa lubbuu isaanii wareegan o’odeessa. Achumaan, warra diinaaf bordoo tahan balaaleeffachaa, jeeynota sabni dhaadachuun qabu dhaadheessa.

Warri ummanni Oromiyaa harqoota gabrummaa jala akka seenu godhan, jalatti caphee akka jiraatu irratti qooda laatanii fii laachaa jiran heddu. Alagaa fii saba irraahiis, warri hujii akkanaa irratti bobbahan hundi yakkamoota. Kanneen adaraa itti kennamte irra ejjetanii, lubbuu qabsaawotaa baayyee galaafachiisu bira kutanii, qabsoo bilisummaa laamsheessanii maqaa Oromootiin aangoof gororaa jiraniis isaanumaa waliin ramadaman. Ummanni Oromiyaa warra yakka irratti hojjatan kana heera guyyaa boruu-tiif galmeeffachu qaba. Goobanoota, gantoota sabaa tii fii warra hawaasa irratti cubbuu adda addaa hojjatan Raammisoo keessatti maqaa tuttuquu kan fide dhaabbii kana.

Galii Raammisoo keesaa tokko, akkaataa qabsoon bilisummaa naannoo Oromiyaa Bahaatti itti jalqabde, dhibdee keessa hulluuyxee fii injifannoo galmeeysite agarsiisu. Kan lamadaa, kaayo-gantoota, abdi-kutattootaa fii Goobanoota, yaroo adda addaa, keessaa huu si’ana, qabsaawota bilisummaa Oromiyaa hamilee cabsuuf wixxifatan, murannoo qabsaawota dhugaa gurra naqu. Sadeessaan, ayyaan-laallattoota yaroo haalli itti hammaate dhaabbii kofa kaayatanii dirree qabsoo hulluuqan, kanneen arra qabsaawotaa fii ummata Oromiyaa sobuu isaanii dooyaa-rratti bahanii ittiin dhaadatan balaaleeffachu. Isatti dabalee, haala jarri kuni mooraa qabsoo bilisummaa Oromiyaa itti hulluuqanii fii irbuu qabsaawotaa fii qabsoof seenan ganuun, qabsoo bilisummaa Oromiyaa laamsheessuuf shira xaxaa bahan saaxileessu. Afreessaan, murannoo ummanni Oromiyaa bilisummaaf qaban warra armaa olii tii fii diina beeysisu.

Abdurashiid Abdurahmaan

Bitachuuf: abbaaurjii@gmail.com